Dr.Lal Karun

  શું માછલી પાણી ઓળખે છે? શાંતિનું વિજ્ઞાન અને જાગૃત જીવન તમે એવા સમયમાં જીવી રહ્યા છો જ્યાં લોકો પોતાની અંદરની શાંતિ કરતાં ફોનની નોટિફિકેશન વધારે ચેક કરે છે. દુનિયા સતત દોડે છે, બોલે છે, તુલના કરે છે અને તમને પણ દોડતા રહેવા માટે સમજાવે છે. “વધારે મેળવો.” “વધારે બનો.” “પાછળ ન રહી જશો.” અને આ બધાની વચ્ચે માણસ ધીમે ધીમે પોતાને જ ગુમાવતો જાય છે. હવે એક રસપ્રદ પ્રશ્ન. જો માછલી આખી જિંદગી પાણીમાં રહેતી હોય, તો શું તે પાણીને ઓળખે છે? શક્ય છે કે નહીં. એ જ રીતે, તમે પણ એવી માન્યતાઓમાં જીવો છો જેને તમે ક્યારેય ખરેખર પ્રશ્ન કર્યો નથી. “હંમેશા વ્યસ્ત રહેવું એટલે સફળતા.” “થાકવું એટલે મહેનત.” “એક દિવસ બધું સારું થશે, બસ થોડું વધુ દોડવું પડશે.” આ વિચારો એટલા સામાન્ય થઈ ગયા છે કે તમને દેખાતા પણ નથી. તેઓ તમારી માનસિક હવામાં ભળી ગયા છે. પણ ધ્યાનથી સાંભળો. સામાન્ય હોવું અને સ્વાભાવિક હોવું એક જ વાત નથી. હું તમારી સાથે કોઈ ઉપદેશક તરીકે વાત નથી કરતો. હું તમારી અંદરની એ શાંત જાગૃતિમાંથી બોલું છું જે હજુ પણ બધાં અવાજોની નીચે શાંત બેઠી છે. એ જાગૃતિ જે તમારા વિચારોને જોતી રહે છે, ભલે વિચારો ક્યારેક વાંદરા...

  કચ્છના પંખી અને પૂર્ણ હૃદયનો દીવો રણની કિનારે વસેલું ગામ ઘણા વર્ષો પહેલાં, જ્યારે કચ્છના રણમાં ચાંદની રાત્રે મીઠું ચમકતું નહીં પરંતુ ગાતું હતું, ત્યારે એક નાનું ગામ હતું — ધોળાવીરા અને ભુજ વચ્ચે ક્યાંક, જ્યાં ઊંટો ધીમે ધીમે ચાલતા અને પવન જૂના લોકગીતો ગાતો. તે ગામમાં એક નાનો સિયાળ રહેતો હતો, તેનું નામ હતું નીરવ. હવે, સિયાળ માટે “નીરવ” જેવું નામ થોડું અજીબ ગણાય. સામાન્ય રીતે સિયાળ ચતુર, બોલકાં અને ક્યારેક થોડાં ચોરીયા હોય. પણ નીરવ અલગ હતો. તેને ચોરી કરતાં વાર્તાઓ ગમતી. તેને કૂકડાં પકડવા કરતાં ચાંદને જોવું ગમતું. અને સૌથી અજબ વાત તો એ હતી કે તે દરેક કામ ધીમે કરતો. “આ રીતે તું જીવનમાં કશું નહીં કરી શકે,” તેની કાકી વારંવાર કહેતી. નીરવ હસતો. કારણ કે તેને લાગતું કે લોકો ઘણીવાર ઝડપથી દોડે છે માત્ર એટલા માટે કે તેઓને ખબર નથી હોતી કે ક્યાં જવું છે. એક સાંજ, જ્યારે રણમાં ઠંડો પવન ઊઠ્યો અને આકાશમાં તારાઓ એવી રીતે ચમક્યા જેમ કોઈએ કાળી ચાદર પર ચાંદીના દાણા ફેંક્યા હોય, ત્યારે તેની ઝૂંપડી બહાર એક અજાણ્યો અવાજ આવ્યો. “અંદર આવું?” નીરવે બહાર જોયું. એક મોટો સફેદ સારસ ઊભો હતો. તેની આંખો લીલા કાચ જે...

  ધૂળિયા અરીસામાં ચાંદનીનું રહસ્ય કચ્છની પવનભરી ધરતી પર એક યુવક ગુજરાતના કચ્છ પ્રદેશમાં, જ્યાં સાંજ પડતાં મીઠાના રણ પર ચાંદની દૂધ જેવી છલકાતી હતી, ત્યાં એક નાનકડું ગામ હતું—ખારવાસ. ગામ એટલું જૂનું હતું કે ત્યાંના વાડાંની દીવાલો પણ માણસોના સ્વભાવ ઓળખતી હતી. પવન અહીં ક્યારેક ગીત ગાતો અને ક્યારેક એવો સીસકારો કરતો કે જાણે રણમાં કોઈ અદૃશ્ય આત્મા ભટકતી હોય. એ ગામમાં આરવ નામનો એક યુવક રહેતો હતો. તેના પિતા માટીનાં ઘડાં બનાવતા કુંભાર હતા અને તેની મા દરેક સવાર તુલસી પાસે દીવો પ્રગટાવીને ભગવાન કરતાં વધુ માનવજાત માટે પ્રાર્થના કરતી હતી. આરવ બાળપણથી જ થોડો અલગ હતો. જ્યારે બીજા બાળકો પતંગ ચગાવતા, ત્યારે તે આકાશ તરફ જોઈ વિચારે કે વાદળો સતત ભટકતાં કેમ રહે છે. જ્યારે ગામના લોકો મેળામાં ગરબા રમતા, ત્યારે તે ખૂણામાં ઊભો રહી લોકોના ચહેરાં વાંચતો. તેને લાગતું કે દુનિયા ખોટી દિશામાં દોડી રહી છે. લોકો મંદિર જઈને પ્રાર્થના કરતા, પણ પાછા ફરી પડોશીની નિંદા કરતા. વેપારીઓ ભગવાનના નામે દુકાન ખોલતા અને પછી તોળમાં ચોરી કરતા. ગામના મોટાભાગના લોકો સત્યને એટલા જ ડરતાં હતા જેટલા જૂના ઘરમાં છુપાયેલા સાપથી. આરવ ઘણીવાર...

  પ્રેમનો શાંત ચમત્કાર અંદર જ છે તું દોડવામાં એટલો વ્યસ્ત થયો કે જીવવું ભૂલી ગયો આધુનિક જીવન એક અજોડ રમત બની ગયું છે. તારા હાથમાં આખી દુનિયા છે, પણ મનમાં શાંતિ નથી. તારા ફોનમાં હજારો સંપર્કો છે, પણ અંદર એક અજાણી એકલતા બેસી ગઈ છે. તને બધું “ફાસ્ટ” જોઈએ છે — ફાસ્ટ ઈન્ટરનેટ, ફાસ્ટ ડિલિવરી, ફાસ્ટ સફળતા, ફાસ્ટ હીલિંગ. પરંતુ ચેતનાનો વિકાસ હજુ પણ ધીમા શ્વાસમાં જ થાય છે. તું ખોટો નથી. તું ફક્ત સતત ઉત્તેજનાથી થાકી ગયો છે. સમાજે તને શીખવ્યું કે તારી કિંમત તારી પ્રોડક્ટિવિટીથી નક્કી થાય છે. કેટલું કમાય છે? કેટલા લોકો તને ફોલો કરે છે? કેટલો વ્યસ્ત છે? પરંતુ અસ્તિત્વનો એક શાંત ભાગ એવો છે જેને કોઈ સિદ્ધિની જરૂર નથી. તે ભાગ હજુ પણ અંદર બેસેલો છે — નિર્ભય, નિશબ્દ, અખંડ. અને સાચો ચમત્કાર ત્યાંથી શરૂ થાય છે. ચમત્કાર એટલે કુદરતી રીતે પ્રેમનું પ્રગટ થવું. જ્યારે તું પ્રેમથી જીવવા લાગે છે, ત્યારે જીવનની સામાન્ય ક્ષણો પણ અસામાન્ય લાગે છે. ચમત્કાર આકાશમાંથી પડતો નથી તે તારી ચેતનાની ગુણવત્તામાં જન્મે છે જ્યારે ગુસ્સાથી ભરાયેલ મન શાંત થાય — તે ચમત્કાર છે. જ્યારે કોઈ પોતાને માફ કરી શકે — તે ચમત્કાર છે. જ્યા...